Değirmendere sahili yenilendi. Yürüyüş yolları düzenlendi. Çevre güzelleşti. Yeni kafeler açıldı. Kurumsal markalar geldi. Işıklandırmasıyla, peyzajıyla, oturma alanlarıyla sahil gerçekten canlandı. Güzel oldu. Emeği geçenlerin hakkını teslim edelim.   Şimdi gelelim manzaradan daha çarpıcı olan meseleye… Fiyatlara. Geçtiğimiz günlerde bir arkadaşım sahildeki işletmelerden birine oturdu. Bir tost söyledi. Hesap geldi. 380 lira. Yanlış okumadınız. Altın kaplama değil. İçinden çeyrek altın çıkmıyor. Bildiğimiz tost. Peynir, sucuk, ekmek… 380 lira.   Burası Değirmendere sahili. Bebek değil. Yeniköy değil. Boğaz’a karşı oturmuyorsunuz. Karşınızda ülkenin en pahalı manzaralarından biri var… TÜPRAŞ. Yani martılara, yalılara ve Boğaz Köprüsü’ne karşı tost yemiyorsunuz. Rafineriye karşı yiyorsunuz. Buna rağmen hesap, sanki Boğaz’ın tapusunu da tostun yanında veriyorlarmış gibi geliyor.   Yeni işletmeler açılırken masraf yapılmıştır. Dekorasyon pahalıdır. Kira yüksektir. Personel gideri vardır. Elektrik, su, vergi, malzeme… Hepsi doğrudur. Ama işletmenin yaptığı bütün masrafı ilk müşterinin tostuna yükleyemezsiniz. Masa aldınız diye tost pahalanmaz. Avize astınız diye kahve lüks tüketim olmaz. Duvara birkaç ahşap çıta çaktınız diye müşteri kendisini Monaco’da hissetmez. Hele bir de işletme self servisse… Siparişi müşteri verecek. Tepsiyi müşteri taşıyacak. Masayı müşteri bulacak. Sonra da servis yapılmış gibi hesap ödeyecek. İnsan ister istemez soruyor: Personel bizsek bu fiyat kimin?   Her yeni açılan mekânda aynı görüntü yaşanır. İlk günler kalabalık olur. Masalar dolar. Fotoğraflar çekilir. Sosyal medyada paylaşımlar yapılır. İşletme sahibi, bunun hep böyle devam edeceğini düşünür. Ama bir süre sonra sandalyeler boşalmaya başlar. Çünkü merak bir defalıktır. Memnuniyet ise devamlılık ister. Müşteri ilk seferinde mekânı görmeye gelir. İkinci seferinde hesabı hatırlar. Üçüncü seferinde hiç gelmez.   Sonra kampanyalar başlar. “İkinci kahve yüzde 20 indirimli.” “Hafta içi tost menüsü.” “Arkadaşını getir, çay bizden.” Oysa yapılması gereken en başından bellidir: Müşteriyi kazıklanmış gibi hissettirmeyecek makul bir fiyat belirlemek. Çünkü fiyat arttıkça kazanç her zaman artmaz. Bazen fiyat yükselir… Müşteri azalır. Müşteri azalınca ciro düşer. Ciro düşünce kampanya yapılır. Kampanya yetmeyince de kapıya “Devren kiralık” yazısı asılır.   Değirmendere sahili güzel oldu. İnsanlar gelsin. Aileler otursun. Gençler vakit geçirsin. Esnaf kazansın. İşletmeler büyüsün. Ama bunun yolu, bir tosttan günlük yevmiye istemek değildir. Değirmendere’de insanlar deniz havası almaya çıkıyor. Hava bedava olabilir… Ama anlaşılan manzaraya bakmanın yanında tost yemek cesaret istiyor. Üstelik karşınızda Boğaz da yok. TÜPRAŞ var. Kalın sağlıcakla