Bugün Türkiye'nin en önemli donanma kentlerinden biri olan Gölcük'ün modern kent tarihinin temelleri Cumhuriyet'in ilk yıllarında atıldı. 1924 yılında tersane bölgesi olarak seçilen Gölcük, Yavuz Zırhlısı'nın onarımı, Donanma Ana Üssü'nün kurulması ve askeri tesislerin gelişmesiyle küçük bir kıyı bölgesinden önemli bir yerleşim merkezine dönüştü. Gölcük ise 9 Haziran 1936 tarihinde kabul edilen kanunla resmen ilçe oldu.

GÖLCÜK'ÜN TARİHİ CUMHURİYET'TEN ÇOK DAHA ESKİ Gölcük denildiğinde akla ilk olarak Cumhuriyet dönemi, Donanma ve tersane gelse de bölgenin tarihi çok daha eski dönemlere uzanıyor. Gölcük Kaymakamlığı'nın resmi tarihçesine göre Halıdere'de bulunan lahit ile Yazlık bölgesindeki ılıca hamamı Roma dönemine ait izler taşıyor. Şirinköy civarında kervansaray, Saraylı bölgesinde ise hamam kalıntıları bulunuyor. Saraylı'da Roma ve Bizans dönemlerine ait mezarların bulunduğu da resmi kayıtlarda yer alıyor. Örcün'de ise II. Bayezid döneminde bölgede yaşadığı belirtilen ve halk arasında Sultan Baba olarak bilinen kişinin mezarı bulunuyor. Bu tarihi izler, bugünkü Gölcük sınırlarının Cumhuriyet döneminden çok önce de farklı medeniyetlere ev sahipliği yaptığını gösteriyor. MODERN GÖLCÜK'ÜN TEMELLERİ 1924'TE ATILDI Bugünkü şehir kimliğini oluşturan esas dönüm noktası ise 1924 yılı oldu. Cumhuriyet'in ilanının ardından Bahriye Vekaleti'nin kurulmasıyla Gölcük, tersane bölgesi olarak seçildi. Bu karar, yalnızca askeri bir tesisin kurulmasını değil, ilerleyen yıllarda tamamen yeni bir kentin şekillenmesini de beraberinde getirdi. O dönemde kıyı kesiminin önemli bölümünün bataklık olduğu ve Osmanlı döneminde sahil hattında büyük bir yerleşimin bulunmadığı belirtiliyor. 1878 Savaşı'nın ardından ise özellikle Artvin yöresinden gelen ailelerin bölgenin ormanlık kesimlerindeki köylere yerleştiği kayıtlarda yer alıyor. GÖLCÜK TERSANESİ NEDEN KURULDU? Gölcük'ün kaderini değiştiren gelişmelerden biri Türk donanmasının ihtiyaçlarını karşılayacak tersane altyapısının burada oluşturulması oldu. Gölcük'ün tersane bölgesi olarak seçilmesinin ardından bölgede çalışmalar başladı. Yeni kurulan tersanenin ilk büyük görevlerinden biri, Birinci Dünya Savaşı sırasında hasar gören Yavuz Zırhlısı'nın onarılması oldu. Gölcük Kaymakamlığı tarihçesine göre Yavuz Zırhlısı 1927 yılında burada havuza indirildi. Bu gelişme, Gölcük'ün Türkiye'nin denizcilik ve savunma tarihinde üstleneceği rolün de başlangıcı oldu. YAVUZ ZIRHLISI GÖLCÜK'ÜN TARİHİNDE DÖNÜM NOKTASI OLDU Yavuz Zırhlısı'nın onarımı için oluşturulan altyapı, Gölcük'teki tersane faaliyetlerinin gelişmesinde belirleyici oldu. 1920'li yılların ikinci yarısında başlayan bu süreçte tersane çevresinde yeni tesisler ve yerleşimler oluşmaya başladı. Böylece daha önce küçük yerleşimlerin bulunduğu kıyı bölgesi kısa süre içerisinde askeri ve ekonomik açıdan önem kazanan bir merkeze dönüştü. Gölcük Belediyesi de kentin ilk nüvesinin kıyıdaki askeri tesislerin çevresinde kurulan işçi lojmanlarıyla şekillendiğini belirtiyor. 1933'TE DONANMA ANA ÜSSÜ İÇİN GÖLCÜK KARARI Gölcük'ün geleceğini belirleyen ikinci büyük tarih ise 1933 oldu. Bu tarihte Donanma Ana Üssü'nün Gölcük'te kurulmasına karar verildi. Kararın ardından askeri fabrikalar, atölyeler, tesisler ve işçi evleri yapılmaya başlandı. Özellikle sahil kesiminde yerleşim hızla yoğunlaştı. Tersane ve Donanma'nın büyümesiyle birlikte farklı şehirlerden askerler, işçiler ve aileleri Gölcük'e gelmeye başladı. Böylece tersanenin çevresinde gelişen yerleşim zaman içerisinde bugünkü Gölcük kent merkezini oluşturdu. GÖLCÜK NE ZAMAN İLÇE OLDU? Gölcük'ün gelişiminin idari alandaki en önemli sonucu 1936 yılında gerçekleşti. 9 Haziran 1936 tarihinde kabul edilen 3012 sayılı Kanun ile Gölcük ilçe olarak kuruldu. Kanun 15 Haziran 1936 tarihinde Resmî Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe girdi. Böylece Cumhuriyet'in ilk yıllarında tersane çevresinde büyümeye başlayan yerleşim, yalnızca 12 yıl içerisinde resmen ilçe statüsüne kavuşmuş oldu. GÖLCÜK ADI NEREDEN GELİYOR? İlçenin adının ortaya çıkışıyla ilgili de dikkat çekici bir bilgi bulunuyor. Gölcük Kaymakamlığı'nın resmi tarihçesinde, “Gölcük” adının tersanenin kurulduğu ve Yavuz Zırhlısı'nın havuzlandığı bölgede bulunan gölden geldiğinin söylendiği belirtiliyor. Bu nedenle hem kentin adı hem de modern şehirleşme tarihi tersane bölgesiyle doğrudan bağlantılı. TERSANE BİR KENTİ DOĞURDU Gölcük'ün Türkiye'deki pek çok ilçeden farklı bir kuruluş hikâyesi bulunuyor. Modern Gölcük, geleneksel bir kasabanın zaman içerisinde büyümesinden çok, tersane ve Donanma çevresinde gelişen planlı bir yerleşim karakteri taşıyor. Gölcük Belediyesi'nin tarihsel bilgilerinde de kentin ilk yerleşim çekirdeğinin askeri tesisler çevresindeki işçi lojmanları olduğu ifade ediliyor. Tersanede çalışan işçiler, askerler, memurlar ve aileleriyle nüfus arttıkça ticaret, konut ve sosyal yaşam da büyüdü. Gölcük böylece Cumhuriyet'in denizcilik yatırımlarıyla birlikte gelişen önemli kentlerden biri haline geldi. DONANMA KENTİ GÖLCÜK 1924'te tersane bölgesi olarak seçilen Gölcük'ün yaklaşık bir asırlık modern tarihinde Donanma ve tersane, ilçenin kimliğini belirleyen en önemli unsurlar arasında yer aldı. Millî Savunma Bakanlığı kayıtlarında Gölcük Tersanesi Komutanlığı bugün de faal bir askeri tersane olarak yer alıyor. Gölcük'ün nüfus yapısından ekonomisine, şehirleşmesinden sosyal yaşamına kadar birçok unsurun gelişmesinde tersane ve Donanma'nın etkisi bulunuyor. Bir zamanlar İzmit Körfezi'nin güney kıyısında küçük yerleşimlerden oluşan bölge, 1924'te başlayan tersane süreci, 1927'de Yavuz Zırhlısı'nın havuzlanması, 1933'te Donanma Ana Üssü kararı ve 1936'da ilçe statüsünün kazanılmasıyla bugünkü Gölcük'ün temellerini attı.